Gỡ điểm nghẽn hạ tầng, logistics, giống và thị trường, thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp

[DNTH]

Trong 10 tháng năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 62,9 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhận định ngành nông nghiệp có thể đạt mức tăng trưởng ít nhất 4% trong năm nay, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, logistics, giống và thị trường để duy trì đà tăng trưởng trên 4% trong năm 2027.

Sáng 30/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp về tình hình sản xuất, tiêu thụ, xuất nhập khẩu nông, lâm, thủy sản và các giải pháp thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2026.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết, trong 10 tháng năm 2026, phần lớn các chỉ tiêu của ngành nông nghiệp đều đạt yêu cầu. Tăng trưởng quý IV dự kiến đạt khoảng 4,3-4,4%, qua đó đưa mức tăng trưởng cả năm lên khoảng 4%.

Các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản và lâm nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, cơ bản đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và nguyên liệu phục vụ chế biến, xuất khẩu. Nguồn cung lương thực, thực phẩm thiết yếu được bảo đảm, trong khi giá gạo, thịt cơ bản ổn định dù chi phí vật tư đầu vào nhập khẩu có nhiều biến động.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng, sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng ước đạt 4,74 triệu tấn, tăng 4,4%; thịt gia cầm đạt 2,26 triệu tấn, tăng 5,5%; sản lượng thủy sản đạt 8,81 triệu tấn, tăng 3,8%.

Đáng chú ý, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 62,891 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước, tương đương 84,7% kế hoạch năm. Kim ngạch nhập khẩu đạt 44,287 tỷ USD, tăng 9,2%. Toàn ngành xuất siêu khoảng 18,6 tỷ USD, tăng 4,7%.

Trong cơ cấu xuất siêu, lâm sản đóng góp lớn nhất với 13,01 tỷ USD, tăng 5,2%; thủy sản đạt 7,73 tỷ USD, tăng 17%. Ngược lại, xuất siêu nông sản đạt 4,52 tỷ USD, giảm 30,8%, trong khi lĩnh vực chăn nuôi nhập siêu 3,81 tỷ USD, tăng 21,5%.

Dù kết quả sản xuất và xuất khẩu tích cực, ngành nông nghiệp vẫn đối mặt nhiều sức ép. Diện tích lúa thu đông đạt khoảng 615.000 ha, giảm 12%, có thể ảnh hưởng đến nguồn cung lúa hàng hóa vào cuối năm tại Đồng bằng sông Cửu Long. Một số mặt hàng như lợn hơi, gia cầm và đường chịu áp lực do nguồn cung dồi dào, trong khi sức mua phục hồi chưa đồng đều.

Chi phí phân bón, thức ăn chăn nuôi, nhiên liệu, vận tải, bảo quản và lãi vay ở mức cao tiếp tục bào mòn lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp.

Đặc biệt, tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu chưa đồng nghĩa với hiệu quả tiêu thụ được cải thiện tương ứng. Trong 10 tháng, lượng cà phê xuất khẩu tăng 18,1% nhưng giá trị giảm 5,4%, do giá xuất khẩu bình quân giảm 19,9%. Xuất khẩu gạo giảm 5,7% về lượng và 10,8% về giá trị; cao su giảm 15,5% về lượng, kim ngạch giảm 1,1%.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá xuất khẩu phục hồi ở một số mặt hàng nhưng chưa chuyển hóa đồng đều thành giá thu mua tại vùng nguyên liệu. Nông dân và hợp tác xã quy mô nhỏ vẫn thiếu vốn lưu động, kho chứa, kho sấy và khả năng chủ động thời điểm bán hàng, dẫn đến tình trạng phải bán nhanh khi bước vào chính vụ.

Một điểm nghẽn khác là liên kết giữa sản xuất, thu mua, chế biến và phân phối còn thiếu chặt chẽ. Sản xuất vẫn phân tán, hợp đồng bao tiêu chưa bền vững, thông tin về đơn hàng và kế hoạch thu hoạch chưa được chia sẻ kịp thời.

Trong khi đó, công suất vận hành thực tế của các cơ sở chế biến mới đạt khoảng 60-80% công suất thiết kế. Hệ thống kho lạnh, trung tâm logistics dùng chung và công nghệ chế biến sâu vẫn còn thiếu, làm hạn chế khả năng bảo quản, điều tiết nguồn cung và gia tăng giá trị nông sản.

Để hoàn thành mục tiêu năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tăng cường theo dõi thị trường, giá cả theo từng ngành hàng và vùng sản xuất; thường xuyên cập nhật giá tại vùng nguyên liệu, giá xuất khẩu, lượng tồn kho, đơn hàng và chi phí đầu vào.

Đặc biệt, trước mỗi vụ thu hoạch lớn, cần chủ động dự báo cung cầu, xây dựng phương án tiêu thụ theo các kịch bản và cảnh báo sớm nguy cơ dư cung, giảm giá hoặc ùn tắc. Mục tiêu là hạn chế tình trạng chỉ triển khai giải pháp khi nông sản đã rơi vào cảnh mất giá.

Cùng với đó, sản xuất cần được tổ chức gắn với nhu cầu thị trường và hợp đồng tiêu thụ, hạn chế phát triển tự phát theo phong trào. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND các địa phương cần hướng dẫn cơ cấu mùa vụ, quy mô và tiêu chuẩn sản xuất căn cứ vào tín hiệu thị trường, đơn hàng và năng lực chế biến.

Đối với chăn nuôi, cần hướng dẫn tái đàn phù hợp nhu cầu tiêu thụ, tăng kết nối với hệ thống bán lẻ, bếp ăn và cơ sở chế biến. Với ngành lúa gạo, cần đẩy mạnh thu mua theo hợp đồng, phát triển các dòng gạo chất lượng cao. Đối với sầu riêng và rau quả, cần tổ chức sản xuất rải vụ, kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng để tránh tình trạng nguồn cung tập trung trong cùng thời điểm.

Về xuất khẩu, Bộ đề xuất đa dạng hóa thị trường, xử lý vướng mắc theo từng ngành hàng và giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn đối với sầu riêng, cao su, sắn và gỗ. Các thị trường Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh được xác định là những khu vực cần tăng cường khai thác.

Đối với thủy sản, cần chủ động xử lý các vấn đề liên quan đến phòng vệ thương mại, truy xuất nguồn gốc và chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Các ngành hàng cà phê, gỗ và cao su cũng cần hoàn thiện dữ liệu nguồn gốc, hồ sơ để đáp ứng quy định của Liên minh châu Âu về chống mất rừng (EUDR).

Đại diện Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các hiệp hội và doanh nghiệp đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối giao thương và mở rộng đầu ra cho nông sản.

Thời gian qua, Bộ đã tổ chức nhiều hoạt động kết nối doanh nghiệp, triển lãm, hội chợ, ưu tiên các ngành hàng nông nghiệp; hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ đồ gỗ tại các thị trường lớn, hội chợ nhập khẩu tại Trung Quốc và các sự kiện thương mại tại Đức, Hà Lan.

Thời gian tới, hoạt động xúc tiến thương mại sẽ tiếp tục được đổi mới, hướng tới các thị trường tiềm năng và tận dụng tốt hơn cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá ngành nông nghiệp đạt nhiều kết quả tích cực trong 10 tháng năm 2026. Với đà tăng trưởng hiện nay, Phó Thủ tướng nhận định ngành có thể đạt mức tăng trưởng ít nhất 4% trong năm nay, kim ngạch xuất khẩu nông sản dự kiến vượt 74 tỷ USD, đóng góp tích cực vào tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Tuy nhiên, lãnh đạo Chính phủ cũng chỉ rõ những hạn chế kéo dài, nổi bật là tình trạng "được mùa, mất giá" và thị trường tiêu thụ thiếu ổn định. Nguồn cung thường