Việt Nam ưu tiên 3 tuyến đường sắt kết nối Trung Quốc, mở rộng hành lang logistics Á - Âu
-
Việt Nam định hướng đầu tư 3 tuyến đường sắt kết nối Trung Quốc qua các cửa khẩu Đồng Đăng, Lào Cai và Móng Cái, qua đó tăng năng lực vận tải liên vận quốc tế, mở rộng kết nối logistics và tạo thêm hành lang vận chuyển hàng hóa tới các thị trường Á - Âu.
Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Bộ Xây dựng điều chỉnh, mạng lưới đường sắt Việt Nam sẽ từng bước kết nối với các hành lang vận tải xuyên Á và Á - Âu thông qua hệ thống đường sắt Trung Quốc.
Ba tuyến được ưu tiên đầu tư xây dựng mới trong các giai đoạn trước và sau năm 2030 gồm Hà Nội - Đồng Đăng, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái. Khi hình thành, các tuyến này được kỳ vọng tăng cường kết nối giữa khu vực biên giới, các trung tâm kinh tế, khu công nghiệp và cảng biển, đồng thời tạo điều kiện tổ chức vận tải hàng hóa xuyên biên giới.
Ba tuyến đường sắt kết nối Trung Quốc
Trong số các dự án, tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có chiều dài khoảng 363 km, được quy hoạch đường đôi, khổ 1.435 mm, kết nối từ điểm nối ray đường sắt biên giới Việt Nam - Trung Quốc tại Lào Cai đến ga Nam Hải Phòng. Tuyến có các đường nhánh kết nối với những khu bến cảng thuộc cảng biển Hải Phòng, gồm Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn và Đình Vũ.
Dự án đã khởi công vào tháng 12/2025 và hiện trong giai đoạn lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Với hướng kết nối từ biên giới tới khu vực cảng biển, tuyến đường sắt này được kỳ vọng tạo thêm năng lực vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu, phục vụ nhu cầu logistics của vùng kinh tế phía Bắc.
Tuyến Hà Nội - Đồng Đăng kết nối từ ga Bằng Tường Đông trên tuyến đường sắt tốc độ cao Nam Ninh - Bằng Tường của Trung Quốc đến ga Gia Lâm, Hà Nội. Đoạn tuyến trên lãnh thổ Việt Nam dài khoảng 146 km, đi qua Lạng Sơn và Bắc Ninh, dự kiến có 11 ga, cùng hệ thống cầu dài khoảng 31 km và hầm dài khoảng 9 km.
Trong khi đó, tuyến Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái có chiều dài khoảng 174 km trên lãnh thổ Việt Nam, kết nối từ ga Đông Hưng (Trung Quốc) đến ga Nam Hải Phòng qua địa bàn Quảng Ninh và Hải Phòng. Tuyến dự kiến có 14 ga, với chiều dài cầu khoảng 76 km và hầm khoảng 8,09 km.
Theo ông Trần Thiện Cảnh, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, phía Trung Quốc đang hỗ trợ, phối hợp với các cơ quan Việt Nam trong quá trình lập quy hoạch các tuyến đường sắt. Đơn vị tư vấn đang làm việc với các địa phương có tuyến đi qua để thống nhất phương án, hoàn thiện báo cáo đầu kỳ và hồ sơ quy hoạch, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026.
Theo định hướng quy hoạch, ba tuyến đường sắt sẽ góp phần tăng cường kết nối giữa hệ thống đường sắt Việt Nam và Trung Quốc, tạo nền tảng phát triển mạng lưới vận tải liên thông giữa ASEAN với Trung Quốc. Thông qua mạng lưới đường sắt Trung Quốc, hàng hóa từ Việt Nam cũng có thêm cơ hội tiếp cận các thị trường Trung Á, Mông Cổ, Nga và châu Âu.
Vận tải liên vận tăng trưởng, dư địa còn lớn
Việc phát triển các tuyến đường sắt kết nối Trung Quốc được kỳ vọng giúp đa dạng hóa phương thức vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu, giảm áp lực lên vận tải đường bộ và nâng cao hiệu quả logistics. Đặc biệt, khả năng kết nối trực tiếp giữa khu công nghiệp, trung tâm logistics và cảng biển có thể tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong tổ chức chuỗi cung ứng.
Thực tế, vận tải đường sắt liên vận Việt Nam - Trung Quốc đang ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Năm 2025, sản lượng hàng hóa vận chuyển đạt hơn 1 triệu tấn, tăng gần 30% so với năm trước. Tuy nhiên, tỷ trọng vận tải bằng đường sắt vẫn còn khiêm tốn so với tổng lưu lượng thương mại giữa hai nước.
Theo ông Nguyễn Tiến Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, năm 2025, hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường sắt qua cửa khẩu quốc tế Đồng Đăng chỉ chiếm khoảng 5% tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc.
Ông Thịnh cho rằng kết nối đường sắt liên vận qua Trung Quốc hiện là phương án thuận lợi để vận chuyển hàng hóa đến thị trường Trung Quốc, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường Trung Á, Mông Cổ, Nga và châu Âu.
Không chỉ vận tải hàng hóa, vận tải hành khách liên vận cũng có dấu hiệu phục hồi. Trong 6 tháng đầu năm 2026, lượng hành khách trên tuyến tăng 200% so với thời gian trước đó, cho thấy tiềm năng mở rộng các chuyến tàu quốc tế và tăng thêm lựa chọn đi lại cho khách du lịch.
Theo lãnh đạo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), các đoàn tàu hàng chuyên tuyến từ những địa phương nằm sâu trong nội địa Trung Quốc như Thanh Hải, Nam Ninh và Tô Châu đã có thể đi thẳng vào Việt Nam. Hình thức vận chuyển này góp phần rút ngắn thời gian trung chuyển và giảm chi phí logistics.
Ngành đường sắt cũng đang xây dựng phương án tổ chức vận chuyển hàng hóa theo chiều ngược lại, từ Việt Nam sang Trung Quốc, nhằm hạn chế tình trạng toa xe chạy rỗng, nâng cao hiệu suất khai thác và cân đối luồng hàng giữa hai nước.
Hình thành hành lang logistics xuyên biên giới
Trong dài hạn, mục tiêu không chỉ là gia tăng số lượng đoàn tàu liên vận mà còn hình thành các hành lang logistics xuyên biên giới có năng lực vận chuyển lớn, hoạt động ổn định và kết nối hiệu quả với mạng lưới vận tải quốc tế.
Các dự án như tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tuyến Hà Nội - Đồng Đăng cùng việc phát triển các trung tâm logistics tại Yên Viên và Sóng Thần được kỳ vọng tăng cường năng lực gom, phân phối và vận chuyển hàng hóa từ các khu công nghiệp, cảng biển đến Trung Quốc và những thị trường xa hơn.
Bên cạnh đầu tư hạ tầng, việc nâng cao năng lực tổ chức vận tải, chuẩn bị nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ và mở rộng hợp tác quốc tế cũng có ý nghĩa quan trọng. Các yếu tố này sẽ góp phần cải thiện chất lượng dịch vụ, rút ngắn thời gian vận chuyển và tăng sức cạnh tranh của vận tải đường sắt so với các phương thức khác.
Về tổng thể, việc phát triển đồng bộ các tuyến đường sắt kết nối Trung Quốc sẽ tạo thêm dư địa cho vận tải liên vận quốc tế, đồng thời củng cố vai trò của Việt Nam trong mạng lưới logistics khu vực. Hiệu quả của định hướng này sẽ phụ thuộc vào tiến độ triển khai các dự án, khả năng kết nối hạ tầng hai nước và mức độ đồng bộ giữa vận tải đường sắt với hệ thống cảng biển, trung tâm logistics và chuỗi cung ứng.
