Tiền đi đâu khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động?
-
Tín dụng tăng nhanh hơn huy động thường đặt ra một câu hỏi đáng chú ý: dòng tiền từ các khoản vay mới đang được sử dụng vào đâu? Cùng là 1.000 tỷ đồng tín dụng được giải ngân, nhưng tùy mục đích sử dụng, dòng tiền có thể tạo ra hoạt động kinh tế mới, chỉ dịch chuyển trong hệ thống ngân hàng, rời khỏi hệ thống trong nước hoặc được dùng để duy trì các nghĩa vụ tài chính hiện hữu.
Tín dụng tăng không đồng nghĩa tiền “biến mất”
Trong hoạt động ngân hàng, khi một ngân hàng cấp khoản vay 1.000 tỷ đồng cho doanh nghiệp, khoản tín dụng tăng thêm 1.000 tỷ đồng và tài khoản tiền gửi của doanh nghiệp cũng được ghi có tương ứng.
Doanh nghiệp sau đó có thể sử dụng số tiền này để mua nguyên vật liệu, máy móc, thanh toán cho nhà cung cấp hoặc trả lương cho người lao động.
Nếu các khoản thanh toán tiếp tục được thực hiện trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, tiền không biến mất khỏi hệ thống mà chỉ chuyển từ tài khoản của người này sang tài khoản của người khác.
Vì vậy, khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, vấn đề không đơn giản là lượng tiền đã “đi đâu”, mà quan trọng hơn là dòng tiền sau giải ngân đang vận động theo hướng nào.
Khi tiền đi vào sản xuất, kinh doanh
Giả sử doanh nghiệp vay vốn để xây dựng nhà máy, mua máy móc, nhập nguyên vật liệu hoặc mở rộng hoạt động sản xuất.
Khoản tiền vay sẽ được chuyển tới các nhà cung cấp, nhà thầu và người lao động. Những người nhận tiền tiếp tục sử dụng để mua hàng hóa, thanh toán dịch vụ hoặc gửi tiết kiệm.
Khi đó, khoản tín dụng ban đầu có thể tạo ra một chuỗi giao dịch mới trong nền kinh tế.
Dòng tiền được luân chuyển qua nhiều chủ thể và một phần có thể quay trở lại hệ thống ngân hàng dưới dạng tiền gửi.
Đây là lý do cần phân biệt tín dụng phục vụ hoạt động kinh tế mới với tín dụng chỉ được sử dụng để xử lý các nghĩa vụ tài chính đã tồn tại.
Vay ngân hàng này trả ngân hàng khác: tiền chỉ dịch chuyển
Một trường hợp khác là doanh nghiệp vay ngân hàng B để trả khoản vay tại ngân hàng A.
Giả sử khoản vay mới là 1.000 tỷ đồng. Khi ngân hàng B giải ngân, tín dụng tăng 1.000 tỷ đồng và tiền gửi của doanh nghiệp cũng tăng tương ứng.
Nhưng ngay sau đó, doanh nghiệp chuyển 1.000 tỷ đồng sang ngân hàng A để tất toán khoản vay cũ.
Kết quả là khoản nợ tại ngân hàng A giảm, khoản nợ tại ngân hàng B tăng, trong khi tiền chủ yếu dịch chuyển giữa hai ngân hàng.
Nếu quy mô hai khoản vay tương đương, hoạt động này về bản chất là thay thế một khoản nợ bằng một khoản nợ khác, chứ không nhất thiết tạo ra một lượng tiền mới lưu thông trong nền kinh tế thực.
Vay trong nước, tiền ra nước ngoài
Dòng tiền trở nên đáng chú ý hơn khi doanh nghiệp sử dụng khoản vay trong nước để thanh toán nợ cho một chủ thể ở nước ngoài.
Giả sử doanh nghiệp vay 1.000 tỷ đồng từ một ngân hàng trong nước.
Tại thời điểm giải ngân, ngân hàng ghi nhận thêm 1.000 tỷ đồng dư nợ, đồng thời tài khoản tiền gửi của doanh nghiệp tăng tương ứng.
Nhưng nếu toàn bộ số tiền sau đó được chuyển ra nước ngoài để trả nợ, khoản tiền này không còn nằm trong hệ thống tiền gửi của ngân hàng trong nước.
Trong khi đó, khoản tín dụng 1.000 tỷ đồng vẫn tồn tại cho đến khi doanh nghiệp hoàn trả.
Đây là một trong những cơ chế có thể khiến tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng tiền gửi không đi cùng nhau.
Vay để trả lãi: dư nợ tăng, dòng tiền không tăng tương ứng
Một trường hợp khác là doanh nghiệp phải thanh toán khoản lãi lớn nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh không đủ.
Doanh nghiệp có thể phải vay thêm để thực hiện nghĩa vụ này.
Ví dụ, doanh nghiệp vay 1.000 tỷ đồng để thanh toán 1.000 tỷ đồng tiền lãi. Khi khoản vay được giải ngân, tín dụng và tiền gửi cùng tăng.
Nhưng ngay sau khi khoản tiền được sử dụng để thanh toán lãi, tiền gửi của doanh nghiệp giảm tương ứng, trong khi khoản vay mới vẫn tồn tại.
Vì vậy, trên bảng cân đối, dư nợ tín dụng có thể tiếp tục tăng mà tiền gửi không tăng tương ứng.
Cùng là tín dụng, nhưng chất lượng dòng tiền khác nhau
Nhìn từ bốn trường hợp trên, có thể thấy một con số tăng trưởng tín dụng không cho biết đầy đủ tiền đang được sử dụng như thế nào.
Vay để đầu tư và sản xuất có thể tạo ra nhà máy, sản phẩm, doanh thu, việc làm và thu nhập mới.
Vay để đảo nợ trong nước chủ yếu làm thay đổi chủ thể cho vay, khi khoản nợ cũ được thay thế bằng khoản nợ mới.
Vay trong nước để trả nợ nước ngoài có thể khiến tiền rời khỏi hệ thống ngân hàng trong nước trong khi dư nợ tín dụng vẫn được ghi nhận.
Vay để trả lãi có thể khiến dư nợ tiếp tục tăng trong khi dòng tiền tạo ra từ hoạt động kinh doanh không tăng tương ứng.
Do đó, tốc độ tăng tín dụng chỉ là điểm bắt đầu của câu chuyện. Để hiểu dòng tiền đang vận động ra sao, cần tiếp tục theo dõi mục đích sử dụng vốn, dòng tiền sau giải ngân và nơi cuối cùng khoản tiền được chuyển đến.
Câu hỏi không chỉ là “tiền đi đâu?”
Khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, câu hỏi “Tiền đi đâu?” vì thế cần được đặt trong một bức tranh rộng hơn.
Tiền có thể đang đi vào đầu tư và sản xuất, tiếp tục quay vòng trong nền kinh tế; có thể chỉ dịch chuyển giữa các ngân hàng do hoạt động đảo nợ; có thể chảy ra nước ngoài để thanh toán nghĩa vụ; hoặc được sử dụng để duy trì các khoản nợ và chi phí tài chính hiện hữu.
Điều đáng quan tâm không chỉ là bao nhiêu tiền đã được giải ngân, mà là sau khi giải ngân, dòng tiền đó tạo ra điều gì cho nền kinh tế và cuối cùng nằm ở đâu.
Đó mới là cách đầy đủ hơn để trả lời câu hỏi: “Tiền đi đâu?”
