Ba quốc gia Đông Nam Á bắt tay xây dựng cơ chế dự trữ dầu chung
-
Indonesia, Thái Lan và Philippines dự kiến triển khai cơ chế dự trữ, chia sẻ các sản phẩm dầu mỏ từ năm 2027, với sự hỗ trợ của Nhật Bản. Sáng kiến nhằm tăng cường an ninh năng lượng khu vực, giảm nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu trước những cú sốc nguồn cung toàn cầu.
Theo Nikkei và Reuters, Indonesia, Thái Lan và Philippines đang xúc tiến thỏa thuận hợp tác xây dựng hệ thống dự trữ các sản phẩm dầu mỏ dùng chung, trong đó hai quốc gia Indonesia và Thái Lan sẽ bố trí các cơ sở lưu trữ xăng, dầu diesel, còn Philippines có thể mua nhiên liệu từ những kho này khi xảy ra tình huống khẩn cấp.
Dự kiến, các bên sẽ ký thư bày tỏ ý định hợp tác vào ngày 14/11, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh và Đầu tư ASEAN tại Philippines. Cơ chế có thể bắt đầu hoạt động sớm nhất từ năm 2027.
Đây là một trong những sáng kiến hợp tác năng lượng đáng chú ý của Đông Nam Á, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu mỏ và vận tải quốc tế.
Áp dụng cơ chế mua trước quyền tiếp cận nguồn dự trữ
Điểm đáng chú ý của sáng kiến là hệ thống không nhất thiết yêu cầu các quốc gia phải cùng góp vốn xây dựng một kho dầu vật lý duy nhất.
Thay vào đó, cơ chế dự kiến áp dụng mô hình quyền mua nhiên liệu trả trước (ticket system). Theo đó, các quốc gia hoặc doanh nghiệp tham gia sẽ trả một khoản phí để có quyền ưu tiên mua một lượng xăng, dầu diesel nhất định từ các kho dự trữ tại quốc gia khác khi xảy ra tình huống khẩn cấp.
Trong điều kiện thị trường bình thường, các đơn vị vận hành kho vẫn có thể kinh doanh, mua bán lượng nhiên liệu lưu trữ như thông lệ. Tuy nhiên, khi xảy ra gián đoạn nguồn cung, những bên đã đăng ký quyền tiếp cận sẽ được ưu tiên mua nhiên liệu theo thỏa thuận.
Mô hình này từng được áp dụng tại Liên minh châu Âu (EU) và một số khu vực khác, nhưng sẽ là lần đầu tiên được triển khai tại ASEAN.
Theo kế hoạch, Công ty PNOC Exploration Corporation (PNOC-EC), đơn vị thuộc hệ sinh thái doanh nghiệp dầu khí nhà nước Philippines, sẽ ký thỏa thuận hợp tác với các đơn vị vận hành kho chứa tại Thái Lan và Công ty PT Interport Mandiri Utama (Interport) của Indonesia.
Các điều khoản cụ thể như mức phí mua quyền tiếp cận, khối lượng nhiên liệu được ưu tiên và điều kiện kích hoạt cơ chế vẫn đang được các bên tiếp tục đàm phán.
Nhật Bản đứng sau thúc đẩy sáng kiến
Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), tổ chức nghiên cứu quốc tế có trụ sở tại Indonesia, là đơn vị tiên phong thúc đẩy sáng kiến này dưới sự hỗ trợ của Nhật Bản.
Tokyo kỳ vọng việc tăng cường dự trữ và chia sẻ nguồn cung dầu mỏ tại Đông Nam Á không chỉ giúp khu vực ứng phó tốt hơn với các cuộc khủng hoảng năng lượng mà còn bảo vệ chuỗi cung ứng và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Nhật Bản.
Đáng chú ý, Nhật Bản là một trong những nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng. Việc duy trì nguồn cung ổn định tại các quốc gia Đông Nam Á có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động sản xuất, thương mại và vận tải trong khu vực.
Ngoài ba quốc gia khởi xướng, Lào và Timor-Leste cũng đang cân nhắc tham gia sáng kiến.
Về dài hạn, các bên hướng tới xây dựng hệ thống dự trữ dầu chung cho toàn bộ ASEAN, đồng thời mở rộng phạm vi dự trữ từ xăng và dầu diesel sang dầu thô.
Eo biển Hormuz trở thành điểm nghẽn an ninh năng lượng
Sáng kiến được thúc đẩy trong bối cảnh các quốc gia châu Á ngày càng lo ngại về mức độ phụ thuộc vào nguồn cung dầu từ Trung Đông.
Theo các số liệu được công bố trong những nghiên cứu về thị trường năng lượng, khoảng 80% lượng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ vận chuyển qua eo biển Hormuz có điểm đến là châu Á.
Trong đó, Philippines đặc biệt dễ bị tổn thương do phụ thuộc lớn vào dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông, chiếm hơn 90% tổng lượng nhập khẩu của nước này.
Theo một nghiên cứu trước đây của ERIA, lượng dầu dự trữ tại Philippines chỉ đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong khoảng 15-30 ngày, trong khi Indonesia có lượng dự trữ tương đương khoảng 14-23 ngày.
Việc thiếu hụt hạ tầng lưu trữ và nguồn lực tài chính khiến nhiều quốc gia Đông Nam Á gặp khó khăn trong việc xây dựng kho dự trữ chiến lược với quy mô lớn.
Trong khi đó, các thành viên thuộc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong đó có Nhật Bản, phải duy trì lượng dầu dự trữ tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng. Hiện chưa có quốc gia ASEAN nào là thành viên chính thức của IEA.
Việc hình thành cơ chế dự trữ chung vì thế được kỳ vọng giúp các nước trong khu vực chia sẻ nguồn lực, giảm chi phí đầu tư hạ tầng và nâng cao khả năng ứng phó với những cú sốc năng lượng.
Nếu được triển khai thành công, đây có thể trở thành nền tảng quan trọng để ASEAN tiến tới một cơ chế an ninh năng lượng khu vực, trong đó các quốc gia không chỉ dựa vào nguồn dự trữ riêng mà còn có thể hỗ trợ lẫn nhau khi thị trường dầu mỏ toàn cầu biến động.