Theo báo cáo của McKinsey năm 2024 về logistics bền vững, các hoạt động giao hàng chặng cuối tại các đô thị lớn có thể chiếm từ 20 - 30% tổng lượng khí thải của chuỗi cung ứng. Tại Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đạt gần 20% mỗi năm, nhu cầu giao hàng nhanh chóng đã thúc đẩy sự phát triển của các dịch vụ logistics, nhưng đồng thời làm gia tăng áp lực lên môi trường. Điều này cho thấy, thị trường logistics Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ, với nhiều doanh nghiệp tiên phong trong việc áp dụng các giải pháp bền vững.

Khu vực trồng rừng ngập nước do J&T Express kết hợp với Trung tâm truyền thông Tài nguyên và Môi trường thực hiện tại Vườn Quốc gia U Minh Thượng.
Trước những thách thức này, nhiều doanh nghiệp logistics tại Việt Nam đã và đang triển khai các sáng kiến nhằm giảm thiểu tác động môi trường, từ tối ưu hóa vận hành đến sử dụng công nghệ và vật liệu thân thiện với môi trường.

Cụ thể như J&T Express, công ty đã ứng dụng mô hình “4 trong 1”, bao gồm tối ưu vận hành, đào tạo lái xe tiết kiệm nhiên liệu, ứng dụng công nghệ rút ngắn quãng đường di chuyển và sử dụng nhiên liệu hiệu quả. Bên cạnh đó, J&T cũng tích cực sử dụng các nguyên liệu thân thiện với môi trường trong hoạt động hậu cần.

Trong năm 2024, công ty đã đưa vào sử dụng 42.192 túi tái sinh tại các trung tâm trung chuyển trên toàn quốc. Đồng thời, J&T Express cũng triển khai chuỗi dự án vì cộng đồng thông qua các chương trình như "Kiến tạo tương lai - J&T Express chung sức dự án 'Trồng 1 tỷ cây xanh'" (2024) và "Thu gom rác tái chế thành quà tặng cho trường học" (năm 2023) nhằm khuyến khích tái chế và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Cùng với đó, GHN (Giao Hàng Nhanh) đã triển khai hệ thống phân loại hàng hóa tự động tại kho Long Biên, Hà Nội với năng suất lên đến 30.000 đơn hàng mỗi giờ, giúp tăng hiệu quả và giảm thiểu sai sót trong quá trình phân loại hàng hóa. Viettel Post cũng không đứng ngoài cuộc, khi thử nghiệm sử dụng xe máy điện trong hoạt động giao hàng tại Hà Nội, hợp tác với Averte Global để triển khai 24 xe máy điện, góp phần thúc đẩy phát triển logistics xanh. Những nỗ lực này không chỉ giúp các doanh nghiệp cải thiện hình ảnh thương hiệu mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về các giải pháp giao hàng bền vững.

Trên bình diện quốc tế, các tập đoàn lớn như DHL với chương trình “GoGreen” hay Amazon với Climate Pledge đã đặt ra những chuẩn mực cao cho logistics xanh. Những mô hình này đang truyền cảm hứng cho các doanh nghiệp Việt Nam, mặc dù quy mô và nguồn lực tại thị trường nội địa còn nhiều hạn chế.

Giải pháp cho logistics xanh

Mặc dù có nhiều tiến bộ, việc xanh hóa logistics cuối cùng tại Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức. Trước hết, chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ xanh như xe điện hay hệ thống quản lý năng lượng vẫn còn cao. Thứ hai, việc thay đổi thói quen vận hành, chẳng hạn như chuyển từ xe chạy xăng sang xe điện, có thể gặp phải sự kháng cự từ đội ngũ nhân viên hoặc đối tác.

Để vượt qua những rào cản này, các doanh nghiệp đang tìm đến các giải pháp sáng tạo. Chẳng hạn, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tối ưu hóa tuyến đường không chỉ giúp giảm chi phí nhiên liệu mà còn rút ngắn thời gian giao hàng. Về phía chính phủ, các chính sách hỗ trợ như miễn giảm thuế cho phương tiện xanh và đầu tư vào cơ sở hạ tầng sạc điện đang tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của logistics bền vững.

Với tốc độ tăng trưởng dự kiến của thương mại điện tử Việt Nam đạt 20% mỗi năm đến năm 2030, nhu cầu về logistics xanh sẽ tiếp tục gia tăng. Các công nghệ tiên tiến như drone giao hàng, xe tự hành và năng lượng tái tạo đang được thử nghiệm tại nhiều thị trường và hứa hẹn sẽ sớm xuất hiện tại Việt Nam.

Tuy nhiên, để logistics xanh thực sự phát triển, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp, chính phủ và người tiêu dùng. Theo đó, các doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ và đổi mới, trong khi chính phủ cần xây dựng khung pháp lý và cơ sở hạ tầng hỗ trợ. Ngoài ra, người tiêu dùng có thể thúc đẩy xu hướng này bằng cách ưu tiên các thương hiệu có trách nhiệm với môi trường.

Khi thế giới bước vào giai đoạn chuyển đổi số và tái định hình các mô hình sản xuất – kinh doanh sau đại dịch, chuỗi cung ứng toàn cầu đang chịu ảnh hưởng từ nhiều lực kéo khác nhau.

AI: Đòn bẩy công nghệ nâng cao hiệu quả vận hành

Không còn là khái niệm viễn tưởng, AI đang thực sự làm thay đổi cách các doanh nghiệp quản lý chuỗi cung ứng. Từ khâu dự báo nhu cầu, phân tích dữ liệu lớn đến tối ưu hóa tuyến vận chuyển, AI giúp doanh nghiệp nâng cao tốc độ phản ứng và giảm thiểu sai sót do con người.

Khảo sát của Gartner cho thấy, hơn 50% nhà lãnh đạo chuỗi cung ứng tin rằng AI và máy học sẽ là công nghệ tạo ra giá trị vượt trội nhất trong vòng 3 năm tới. Điều đáng chú ý là nhiều tổ chức đã bắt đầu áp dụng AI không chỉ trong vận hành mà còn trong ra quyết định chiến lược – chẳng hạn như mô phỏng rủi ro chuỗi cung ứng, đánh giá kịch bản địa chính trị, hay tối ưu chi phí mua sắm theo thời gian thực.

Dù vậy, một trở ngại phổ biến là sự thiếu hụt kỹ năng nội bộ để triển khai AI một cách hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào bên thứ ba hoặc chỉ sử dụng công nghệ ở cấp độ thử nghiệm (pilot). Đây là lý do vì sao các sáng kiến chuyển đổi số toàn diện cần đi kèm với chiến lược đào tạo nhân lực và đầu tư dài hạn.

ESG: Sức ép từ thị trường… buộc doanh nghiệp thay đổi

Nếu như trước đây ESG được xem là hoạt động tự nguyện, mang tính “trang trí” cho báo cáo thường niên, thì nay nó đã trở thành yếu tố bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại và phát triển trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo khảo sát của Gartner, 67% nhà quản lý cho rằng các quy định ESG – đặc biệt liên quan đến lượng phát thải carbon và tiêu chuẩn lao động – là một trong những yếu tố gây sức ép lớn nhất trong quản trị chuỗi cung ứng hiện đại. Các thị trường lớn như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản đang đặt ra rào cản ngày càng khắt khe, buộc doanh nghiệp phải minh bạch hóa quy trình và dữ liệu ESG.

Ở Việt Nam, ESG đang được Chính phủ khuyến khích thông qua lộ trình phát triển kinh tế tuần hoàn, xanh hóa chuỗi giá trị và cải cách quản trị doanh nghiệp. Bộ tiêu chuẩn ESG quốc gia đang được nghiên cứu nhằm tạo hành lang pháp lý cho doanh nghiệp áp dụng, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

Điều này cũng mở ra cơ hội mới cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) – vốn lâu nay bị cho là khó đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế – có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu nếu được hỗ trợ đúng cách.
p4.jpg
AI mang đến lợi thế công nghệ; ESG tạo ra tiêu chuẩn mới về đạo đức và trách nhiệm; trong khi địa chính trị là yếu tố rủi ro khó lường nhưng có thể biến thành cơ hội nếu biết nắm bắt

Biến động địa chính trị: Tái cấu trúc chuỗi cung ứng để thích nghi

Xung đột thương mại Mỹ - Trung, chiến sự tại Ukraine hay các lệnh trừng phạt kinh tế quốc tế đã cho thấy mức độ rủi ro mà địa chính trị có thể gây ra cho chuỗi cung ứng. Các công ty ngày nay không chỉ quan tâm đến giá thành và chất lượng mà còn phải tính đến khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng trong môi trường đầy bất ổn.

Khảo sát của Gartner cho thấy 65% doanh nghiệp đang tích cực thiết kế lại chuỗi cung ứng để tăng tính linh hoạt địa chính trị, bao gồm chiến lược “đa dạng hóa nguồn cung”, “gần hóa sản xuất” (nearshoring) và “nội địa hóa” (reshoring). Những xu hướng này đang làm thay đổi dòng chảy thương mại toàn cầu.

Chẳng hạn, nhiều tập đoàn công nghệ lớn đã dịch chuyển một phần sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam, Ấn Độ hoặc Mexico nhằm giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Việt Nam, nhờ vị trí chiến lược và sự ổn định chính trị, đang nổi lên như một điểm đến thay thế quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng không thể diễn ra trong một sớm một chiều. Nó đòi hỏi sự phối hợp từ cấp chiến lược, cơ sở hạ tầng và chính sách thu hút đầu tư có tầm nhìn dài hạn.

Sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, kỳ vọng từ xã hội và những bất ổn địa chính trị buộc các doanh nghiệp phải nhìn nhận lại toàn bộ cách họ thiết kế, vận hành và quản lý chuỗi cung ứng. AI mang đến lợi thế công nghệ; ESG tạo ra tiêu chuẩn mới về đạo đức và trách nhiệm; trong khi địa chính trị là yếu tố rủi ro khó lường nhưng có thể biến thành cơ hội nếu biết nắm bắt.

Tái định hình chuỗi cung ứng không chỉ là một chiến lược phòng ngừa rủi ro, mà còn là động lực tăng trưởng. Doanh nghiệp nào chủ động thích ứng, đầu tư dài hạn và có tư duy bền vững sẽ giữ được vị thế vững chắc trên thị trường toàn cầu – nơi mà tốc độ thay đổi ngày càng nhanh và sự thích nghi chính là chìa khóa thành công.
Theo vlr.vn