“Việt Nam vẫn là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng của Mỹ. Do đó, các kịch bản thuế quan với hàng hóa Việt Nam có thể sẽ thay đổi khi các căng thẳng đang hạ nhiệt. Chúng tôi lạc quan hơn với kết quả đàm phán, vì Mỹ vẫn đánh giá cao vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng”, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng bán lẻ, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam nhận định.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản tăng chậm trong tháng 6 và có nguy cơ sụt giảm trong nửa cuối năm 2025 do áp lực thuế quan từ Mỹ. Lũy kế 6 tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản đạt 5,2 tỷ USD, tăng gần 19% so với cùng kỳ năm ngoái; trong đó xuất khẩu sang Mỹ đạt 891 triệu USD, tăng 16% nhờ đợt “tăng tốc” giao hàng trước mốc 9/7. Tuy nhiên, từ tháng 6, nhiều doanh nghiệp đã chủ động dừng xuất khẩu sang Mỹ để tránh rủi ro bị đánh thuế cao.

Tính đến hết tháng 6, xuất khẩu tôm đạt 2,07 tỷ USD (tăng 26%), cá tra đạt 1 tỷ USD (tăng 10%). Triển vọng nửa cuối năm 2025 của hai ngành hàng chủ lực này phụ thuộc hoàn toàn vào chính sách thuế đối ứng của Mỹ. Đặc biệt, tôm có nguy cơ đối mặt với “thuế chồng thuế” gồm thuế đối ứng, chống bán phá giá và chống trợ cấp. Ngành cá tra lạc quan hơn khi Bộ Thương mại Mỹ (DOC) vừa công bố kết quả cuối cùng kỳ rà soát POR20, với 7 doanh nghiệp Việt Nam được hưởng mức thuế chống bán phá giá 0%. Nếu thuế đối ứng sắp tới được kiểm soát tốt, đây sẽ là cơ hội để cá tra Việt Nam bứt phá.

VASEP dự báo, nếu thuế đối ứng sau ngày 9/7 là 10%, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2025 có thể giảm còn 9,5 tỷ USD, thấp hơn 500 triệu USD so với dự báo trước đó. Các thị trường khác như Trung Quốc, ASEAN, Nhật Bản và EU có thể hấp thụ một phần hàng hóa điều tiết từ Mỹ.

Trường hợp mức thuế hơn 10%, xuất khẩu có nguy cơ giảm sâu, còn 9 tỷ USD hoặc thấp hơn. Mỹ khi đó sẽ không còn là thị trường ổn định, nhất là với các mặt hàng có chuỗi cung ứng phức tạp.

Trong kịch bản xấu nhất, cạnh tranh từ Ecuador, Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia - các quốc gia có thuế thấp hơn - sẽ gay gắt hơn. Cơ hội sẽ dịch chuyển sang các thị trường trung lập như Nhật Bản, EU, ASEAN, nhưng khả năng bù đắp có hạn trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng toàn cầu chưa phục hồi mạnh.

Theo Bộ Công Thương, kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước 6 tháng đầu năm 2025 ước đạt 426 - 430 tỷ USD, tăng khoảng 15,5 - 15,8% so với cùng kỳ 2024. Trong đó, xuất khẩu ước đạt 215 - 217 tỷ USD, tăng 13,8 - 14%. Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2025 ở mức 12%, đạt khoảng 450 tỷ USD. Mục tiêu này vẫn khả thi nếu duy trì được đà tăng trong nửa cuối năm. Doanh nghiệp Việt Nam đang tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng và tính bền vững trong chuỗi cung ứng.

Chủ động “bỏ trứng vào nhiều giỏ”

Sau gần 90 ngày Mỹ tạm hoãn áp thuế đối ứng, nhiều doanh nghiệp đã tự tin hơn nhờ chủ động ứng biến. Đại diện Công ty cổ phần Đầu tư Thương mại TNG (mã TNG) cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2025, doanh thu tăng 15% so với cùng kỳ, đạt 4.073 tỷ đồng, hoàn thành 50% kế hoạch năm. Hiện Công ty đã nhận đơn hàng đến hết quý IV/2025.

“Có nhiều thông tin về mức thuế đối ứng sản phẩm dệt may, nhưng chúng tôi tự tin có thể thích ứng và dự báo kết quả kinh doanh 2025 tăng trưởng cao. TNG vẫn xúc tiến mở rộng xuất khẩu sang Nga, Đông Âu, thậm chí cả Mỹ. Đồng thời, Công ty cử đoàn sang làm việc với khách hàng mới, tập trung vào nhóm mua trực tiếp, không qua trung gian để cải thiện biên lợi nhuận”, ông Đào Đức Thanh, người công bố thông tin TNG chia sẻ.

Công ty cổ phần Dệt may - Đầu tư - Thương mại Thành Công (mã TCM) cho hay, doanh nghiệp đã tiếp nhận đơn hàng cho quý III/2025, tương đương gần 80% kế hoạch doanh thu và đang chuẩn bị tiếp nhận đơn hàng cho quý IV. Trong tháng 5/2025, cơ cấu thị trường của TCM gồm châu Á chiếm 59,47% (Nhật Bản 16,53%, Hàn Quốc 14,47%, Việt Nam 12,95%, Trung Quốc 8,25%), châu Mỹ chiếm 35,4% (Mỹ 19,67%, Canada 15,57%), châu Âu chiếm 5,2% (UK 4,78%).

Trước biến động kinh tế thế giới và chính sách thuế quan Mỹ, TCM tiếp tục đẩy mạnh tìm kiếm thị trường mới, mở rộng xuất khẩu sang EU, CPTPP, Trung Đông, Nam Mỹ… để bù đắp thiếu hụt đơn hàng từ Mỹ. Công ty cũng đa dạng hóa sản phẩm, tập trung vào phân khúc mang lại giá trị gia tăng cao, đồng thời tăng năng suất, tối ưu chi phí và phát triển thị trường nội địa.

Một doanh nghiệp dệt may khác cho biết, đang tập trung tiết kiệm chi phí sản xuất, đầu tư trang thiết bị hiện đại, ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất, giảm giá thành, giảm áp lực giảm giá từ khách hàng. Đồng thời, doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, sử dụng vải trong nước, bông Mỹ và tiếp tục tìm kiếm khách hàng mới, mở rộng thị trường.

Trong lĩnh vực thủy sản, bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký VASEP cho biết, một trong những “từ khoá” mà VASEP muốn truyền đạt với hội viên và cộng đồng doanh nghiệp là “chủ động và thích ứng”. Doanh nghiệp cần chủ động trước biến động thị trường, quy định, cung cầu, để kịp thời thay đổi chiến lược, nâng cao năng lực, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm phù hợp với từng phân khúc và thị trường khác nhau.

“Doanh nghiệp cần sẵn sàng cho mọi kịch bản, cả tốt và xấu. Không nên bỏ trứng vào một giỏ mà phải đa dạng hóa thị trường, sản phẩm. Ngoài Mỹ, EU, chúng ta nên chú trọng thị trường ASEAN - thị trường rất quan trọng với ngành thủy sản Việt Nam”, bà Hằng chia sẻ.

Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, trong thời gian chờ kết quả đàm phán, các doanh nghiệp gỗ đã nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang Úc, Trung Đông, New Zealand nhằm tránh rủi ro. Tuy nhiên, khối lượng xuất khẩu vào các thị trường mới còn khiêm tốn, chưa đủ bù đắp nếu thiếu hụt đơn hàng từ Mỹ.

Hiện Việt Nam đứng thứ 5 thế giới về tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và thứ 2 (sau Trung Quốc) về nhóm sản phẩm đồ gỗ có giá trị gia tăng cao. Ngành gỗ chịu nhiều ảnh hưởng từ biện pháp thuế quan của các nước và đây là lúc cần nhìn lại thị trường nội khối ASEAN.

“Trong ASEAN, nếu cùng hài hòa hóa và tăng cường hỗ trợ chính sách, các nước có thể đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu”, ông Hoài nói.

Doanh nghiệp đã sẵn sàng thích ứng với kịch bản thuế đối ứng mới của Mỹ sau ngày 9/7. Trong tình huống xấu nhất, họ sẽ chia sẻ áp lực với khách hàng, chấp nhận giảm giá để giữ chân khách hàng.

Thông tin từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 5/2025 ước đạt 496 triệu USD. Lũy kế 5 tháng năm 2025, xuất khẩu rau quả ước đạt 2,1 tỷ USD, giảm 17,8% so với cùng kỳ năm 2024.
Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nông sản Việt Nam nói chung và rau quả Việt Nam. Năm 2024, quốc gia này đã chi 4,6 tỷ USD để nhập khẩu rau, quả Việt Nam. Những tháng đầu năm 2025, ngành rau quả Việt đối mặt với nhiều khó khăn, kim ngạch xuất khẩu sụt giảm mạnh, chủ yếu do xuất khẩu sầu riêng gặp khó tại thị trường Trung Quốc. Nguyên nhân chính là nước bạn tăng cường kiểm soát chất lượng sầu riêng nhập khẩu. Các tiêu chuẩn về kiểm dịch, dư lượng chất cadmium, vàng O và truy xuất nguồn gốc được siết chặt đã khiến nhiều lô hàng không đạt chuẩn bị trả về, gây ra sự đứt gãy trong chuỗi tiêu thụ.

Với tình hình hiện tại, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Phúc Nguyên dự báo, xuất khẩu rau quả năm 2025 khó đạt mục tiêu 7 tỷ USD như kỳ vọng. Gần đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký 3 nghị định thư với Trung Quốc, trong đó có 2 mặt hàng rau quả là ớt và chanh leo. Tuy nhiên, 2 mặt hàng này khó tạo đột phá lớn do Trung Quốc đã tự trồng được với sản lượng lớn.

Trước đây, khi Trung Quốc chưa trồng được thanh long, Việt Nam từng xuất khẩu mặt hàng này đạt hơn 1 tỷ USD/năm. Nhưng khi nước bạn phát triển sản xuất nội địa, kim ngạch xuất khẩu thanh long giảm còn 400 - 500 triệu USD/năm. Tương tự, ớt và chanh leo của Việt Nam sẽ phải cạnh tranh gay gắt với hàng nội địa Trung Quốc và các nước xuất khẩu khác như Ấn Độ.

“Dự báo kim ngạch xuất khẩu ớt và chanh leo sang Trung Quốc chỉ có thể tăng gấp đôi so với năm 2024, tức mỗi mặt hàng tăng thêm 100 - 200 triệu USD/năm. Dù đóng góp vào tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả, 2 mặt hàng này khó bù đắp được sự sụt giảm mạnh của sầu riêng. Các mặt hàng khác như chuối, dù có tăng trưởng, cũng chỉ đóng góp thêm khoảng 100 - 200 triệu USD.” – ông Đặng Phúc Nguyên phân tích.

Chuẩn hóa sản xuất để giữ thị trường Trung Quốc

Nhiều chuyên gia, DN nhận định, Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất của sầu riêng Việt Nam. Nếu làm tốt khâu chế biến thay vì chỉ dựa vào xuất khẩu quả tươi, mục tiêu hơn 3 tỷ USD hoàn toàn có thể đạt được, thậm chí lên đến con số 5 tỷ USD.
Giám đốc Công ty TNHH Huy Long An Võ Quan Huy cho biết, thị trường sầu riêng toàn cầu năm 2025 có giá trị khoảng 200 tỷ USD và có thể đạt 400 tỷ USD vào năm 2035, với tốc độ tăng trưởng trung bình hơn 7% mỗi năm. Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng tăng cao, việc đảm bảo nguồn cung ổn định quanh năm là một lợi thế quan trọng của Việt Nam.

Theo Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Lê Thanh Hoà với 1,4 tỷ dân, Trung Quốc là thị trường có sức mua hấp dẫn nhất thế giới. Việt Nam có lợi thế lớn về địa lý khi sở hữu hơn 1.450 km đường biên giới với Trung Quốc. Bên cạnh đó, Trung Quốc có nhiều chợ đầu mối lớn nằm sát biên giới phía Bắc, cách các vùng trồng nông sản của Việt Nam vài trăm km. Nhờ đó, chi phí logistics thấp, thời gian vận chuyển nhanh và cạnh tranh hơn so với các quốc gia khác.

Một lợi thế nữa là xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc tăng mạnh nhờ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) như Hiệp định ASEAN - Trung Quốc, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) và các Nghị định thư ký giữa hai nước. Do đó, dư địa cho các DN kinh doanh, xuất khẩu trái cây khai thác thị trường này còn rất lớn.

Tuy nhiên, Trung Quốc từ lâu đã không còn là thị trường dễ tính khi các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe, do đó, việc chủ động thích ứng từ vùng trồng đến chế biến, logistics và thị trường là điều kiện "sống còn" để nông sản Việt vững bước trên sân chơi toàn cầu.

Nhấn mạnh sự quan trọng của yếu tố minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đỗ Đức Duy cho hay, hiện Bộ đang hoàn thiện Thông tư về quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Đây sẽ là văn bản nền tảng điều chỉnh toàn bộ quá trình sản xuất, sơ chế, kiểm soát kỹ thuật.

Thông tư này sẽ quy định điều kiện cấp, duy trì, tạm dừng hoặc thu hồi mã số; trách nhiệm của các cơ quan địa phương, đơn vị giám sát và DN; chuẩn hóa quy trình sản xuất, sơ chế, bảo quản phù hợp với yêu cầu thị trường Trung Quốc và các nước có tiêu chuẩn cao.

Ngoài ra, Bộ cũng đang xây dựng các quy trình thực hành nông nghiệp và kỹ thuật sơ chế an toàn, hướng dẫn sử dụng vật tư nông nghiệp giảm thiểu chứa kim loại nặng, yêu cầu không sử dụng hóa chất cấm, đồng thời hỗ trợ áp dụng nhật ký điện tử và hệ thống truy xuất số hóa.

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) về Chỉ số hoạt động Logistics (LPI) công bố tháng 7/2018 cho thấy: Việt Nam đứng thứ 39/160 nước tham gia nghiên cứu, tăng 25 bậc so với năm 2016 và vươn lên đứng thứ 3 trong các nước ASEAN. Việt Nam cũng là nước có xếp hạng ở top đầu trong các thị trường mới nổi. Đây là kết quả tốt nhất mà Việt Nam có được kể từ khi WB thực hiện việc xếp hạng LPI trong thập niên vừa qua.

Theo Bộ Công Thương: Hiện nay, cả nước có khoảng 3.000 doanh nghiệp (DN) dịch vụ logistics, hoạt động trong các lĩnh vực từ vận tải đường bộ, đường sắt, đường biển, đường thủy nội địa, đường hàng không cho đến giao nhận, kho bãi, đại lý hải quan, giám định, kiểm nghiệm hàng hóa, bốc dỡ hàng hóa,... Bên cạnh đó, các DN còn đảm nhận một phần dịch vụ logistics quốc tế qua việc làm đại lý cho các DN nước ngoài là các chủ hàng, chủ tàu, các nhà cung cấp dịch vụ logistics quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Cao Quốc Hưng đánh giá: Dù ngành logistics của Việt Nam đã đạt được những bước phát triển nhanh, song các DN logistics Việt Nam chủ yếu ở quy mô nhỏ với khoảng 90% DN khi đăng ký có vốn dưới 10 tỷ đồng; 5% có mức vốn từ 10 đến 20 tỷ đồng; còn lại 5% có mức vốn từ 20 tỷ đồng trở lên. Trong khi đó, số DN logistics tham gia Hiệp hội DN dịch vụ Logistics chỉ có trên 360 DN. Điều này cho thấy, tính liên kết của DN Logistic Việt Nam còn thấp, đa số vẫn hoạt động đơn lẻ.

Về những bất cập, thách thức trong phát triển dịch vụ logistics tại Việt Nam, Thứ trưởng Cao Quốc Hưng thông tin thêm: Hạ tầng phục vụ ngành dịch vụ logistics của Việt Nam là vấn đề lớn điển hình. Cụ thể, do chưa nhận thức về việc phát triển ngành logistics thành một ngành dịch vụ cơ bản để hỗ trợ cho các ngành kinh tế khác, một số tỉnh, thành phố có tiềm năng nhưng cơ sở hạ tầng thương mại, hạ tầng giao thông cũng như hạ tầng về công nghệ thông tin chưa được đầu tư tương xứng. Điều này gây không ít khó khăn trong việc đẩy mạnh hợp tác kết nối giữa các DN kinh doanh dịch vụ logistics trong và ngoài nước tại Việt Nam.

"Điểm yếu của các DN Việt Nam là chi phí dịch vụ còn cao; chất lượng một số dịch vụ và tính chuyên nghiệp chưa đồng đều. Điều này xuất phát từ hạn chế về quy mô, vốn, về kinh nghiệm và trình độ quản lý, khả năng áp dụng công nghệ thông tin, trình độ nguồn nhân lực... của DN", Thứ trưởng Cao Quốc Hưng nhấn mạnh.

Đẩy mạnh cải cách hành chính

Việt Nam đã và đang trở thành một trung tâm sản xuất nhiều mặt hàng, sản phẩm trong "top" đầu thế giới. Đáng chú ý, tại Việt Nam hiện nay có sự góp mặt, hoạt động hiệu quả của không ít tập đoàn hàng đầu thế giới, nhất là trong lĩnh vực điện tử, công nghệ thông tin như: Samsung, Fujitsu, Intel, Samsung, Nokia, Siemens, LG,...

Bên cạnh đó, điểm nổi bật là Việt Nam đã và đang ngày càng hội nhập kinh tế sâu rộng vào nền kinh tế thế giới với việc ký kết, thực nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA). Gần đây nhất, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương đã được Quốc hội phê chuẩn. Có thể nói, đó là những cơ sở quan trọng để Việt Nam mở ra cơ hội phát triển cho ngành logistics, nhất là tạo môi trường thuận lợi cho các DN nước ngoài hợp tác đầu tư, kinh doanh dịch vụ logistic tại Việt Nam.

Câu hỏi đặt ra là, làm sao để ngành dịch vụ logitics Việt Nam tận dụng tốt nhất những cơ hội phát triển đã và đang mở ra? Xuất phát từ những điểm yếu dễ thấy của ngành dịch vụ logistics Việt Nam, ông Ousmane Dione - Giám đốc quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam cho rằng: Nhằm tăng hiệu suất và giảm chi phí logistics, trước hết Việt Nam phải tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, nhất là thủ tục thông quan hàng hoá XNK.

Về nội dung này, Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) còn chỉ rõ: Phải cắt giảm 50% các điều kiện kinh doanh, cải cách công tác quản lý, kiểm tra chuyên ngành, cắt giảm 50% các mặt hàng phải kiểm tra theo đúng chỉ đạo của Chính phủ, đảm bảo thực chất và hiệu quả và triển khai xây dựng và phát triển sàn giao dịch vận tải.

Ngoài ra, theo ông Ousmane Dione: "Vận tải đường bộ hiện lớn hơn 4 lần so với đường thủy nội địa và đường sắt. Do đó, phải kết nối đa phương thức vận tải, đẩy mạnh vận tải đường thuỷ và đường biển. Trong điều kiện nguồn ngân sách khó khăn hiện nay, Việt Nam cần ưu tiên những dự án có tính xương sống, kết nối liên vùng hơn là những dự án riêng lẻ", ông Ousmane Dione nói.

Một số DN logistics nêu quan điểm: Hoạt động logsitics mang tính đa ngành. Trong đó, hoạt động vận tải hàng hóa do Bộ Giao thông vận tải quản lý; hoạt động kho bãi, phân phối do Bộ Công Thương quản lý; hoạt động XNK hàng hóa do Bộ Tài chính quản lý… Tất cả các bộ, ngành khác quản lý thủ tục chuyên ngành áp dụng khi XNK hàng hóa. Để hoạt động logistics được quản lý, tổ chức và quy hoạch hiệu quả, cần thành lập cơ quan quản lý nhà nước hoặc giao trách nhiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động logistics cho một bộ, ngành cụ thể.

Theo Quyết định 200/QĐ-TTg ngày 14/2/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt kế hoạch hành động nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển dịch vụ logistics đến năm 2025, mục tiêu đặt ra là: Đến năm 2025, tỷ trọng đóng góp của ngành dịch vụ logistics vào GDP đạt 8%-10%; tốc độ tăng trưởng dịch vụ đạt 15%-20%; tỷ lệ thuê ngoài dịch vụ logistics đạt 50%-60%; chi phí logistics giảm xuống tương đương 16%-20% GDP; xếp hạng theo chỉ số năng lực quốc gia về logistics (LPI) trên thế giới đạt thứ 50 trở lên.