Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và cục diện thương mại thay đổi, khu vực này đang nổi lên như một trung tâm đầy tiềm năng nhờ chuyển đổi số, phát triển hạ tầng và các chính sách chiến lược
Đông Nam Á: Trung tâm mới của vận tải hàng không

Với vị trí địa lý chiến lược và nền kinh tế đang phát triển mạnh, Đông Nam Á đang khẳng định vai trò quan trọng trong ngành vận tải hàng không toàn cầu. Theo báo cáo từ Mordor Intelligence, thị trường logistics của khu vực dự kiến đạt giá trị 478 tỷ USD vào năm 2030, được thúc đẩy bởi thương mại nội khối, tăng trưởng sản xuất và sự bùng nổ của thương mại điện tử – dự kiến đạt 280 tỷ USD vào năm 2027.

Các quốc gia như Việt Nam, Malaysia và Indonesia đang đầu tư mạnh vào hạ tầng sân bay để đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng. Chẳng hạn, sân bay quốc tế Long Thành tại Việt Nam sau khi hoàn thiện có thể xử lý trên 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, giúp nâng cao đáng kể năng lực vận tải hàng không của quốc gia.

Chuyển đổi số và phát triển bền vững: Hai trụ cột tăng trưởng

Việc tích hợp công nghệ số đang cách mạng hóa hoạt động vận tải hàng không tại Đông Nam Á. Trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang giúp tinh gọn quy trình, từ phân tích dự báo nhu cầu đến theo dõi hàng hóa theo thời gian thực, qua đó nâng cao hiệu suất và giảm chi phí vận hành.

Song song đó, phát triển bền vững cũng trở thành trọng tâm. Các hãng hàng không và đơn vị logistics đang áp dụng nhiều sáng kiến xanh như sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) và triển khai chương trình bù đắp carbon, phù hợp với nỗ lực toàn cầu nhằm giảm thiểu tác động môi trường của vận tải hàng không.

"Thị trường logistics Đông Nam Á đang mở rộng với tốc độ chưa từng có. Sự kiện tlacSEA 2025 không chỉ mở ra cơ hội hợp tác mà còn thúc đẩy những thảo luận quan trọng về khả năng phục hồi, số hóa và phát triển bền vững."
— Michael Wilton, CEO & Giám đốc điều hành, MMI Asia Pte Ltd

Đối mặt với thách thức toàn cầu

Dù đạt được nhiều bước tiến, ngành vận tải hàng không Đông Nam Á vẫn đối mặt với những thách thức từ bất ổn kinh tế toàn cầu. Căng thẳng thương mại, điển hình như việc Mỹ loại bỏ chính sách miễn thuế “de minimis” cho các kiện hàng nhỏ từ Trung Quốc, đã gây gián đoạn các tuyến vận tải hàng không truyền thống, ảnh hưởng đến sản lượng hàng hóa và chiến lược hoạt động.

Ngoài ra, biến động giá nhiên liệu và gián đoạn chuỗi cung ứng tiếp tục gây rủi ro. Các hãng hàng không đang thích ứng bằng cách đa dạng hóa tuyến bay, đầu tư vào máy bay tiết kiệm nhiên liệu và tìm kiếm thị trường thay thế để giảm thiểu tác động tiêu cực.

Giá trị dự kiến của thương mại điện tử khu vực năm 2027: 280 tỷ USD
Công suất vận chuyển dự kiến của sân bay Long Thành: Trên 5 triệu tấn/năm
Tác động từ chính sách thuế mới của Mỹ đến tuyến bay từ Trung Quốc: Gián đoạn lớn dẫn đến điều chỉnh tuyến bay
Hợp tác khu vực và triển vọng tương lai

Sự hợp tác trong khu vực là yếu tố then chốt giúp Đông Nam Á vượt qua những phức tạp trong bối cảnh vận tải hàng không toàn cầu. Những sáng kiến như Thị trường Hàng không Duy nhất ASEAN (ASEAN Single Aviation Market) nhằm tự do hóa dịch vụ hàng không đang tạo điều kiện kết nối và nâng cao hiệu quả vận hành giữa các quốc gia thành viên.

Nhìn về phía trước, ngành vận tải hàng không Đông Nam Á hứa hẹn sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, nhờ vào đổi mới công nghệ, chiến lược phát triển bền vững và quan hệ hợp tác chiến lược. Các sự kiện như tlacSEA 2025 sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tương lai ngành, là nơi gặp gỡ, trao đổi và thúc đẩy sự phát triển bền vững trong khu vực.

Sự kiện Transport Logistic and Air Cargo Southeast Asia (tlacSEA) 2025 sắp diễn ra tại Singapore là minh chứng cho cam kết của khu vực trong việc củng cố năng lực logistics và chuỗi cung ứng
Năm 2025 cho thấy ngành vận tải hàng không Đông Nam Á là minh chứng sống động cho tinh thần linh hoạt và khả năng thích nghi trước những bất ổn toàn cầu. Nhờ sự kết hợp giữa chuyển đổi số, sáng kiến xanh và hợp tác khu vực, ngành không chỉ vượt qua thách thức mà còn mở ra một tương lai bền vững và năng động. Với đà phát triển này, vai trò của Đông Nam Á trong bản đồ vận tải hàng không thế giới sẽ ngày càng trở nên nổi bật.

Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc bắt đầu từ năm 2018 đã làm dấy lên làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc. Mỹ đã áp thuế lên hơn 550 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, trong khi Trung Quốc đáp trả tương tự. Điều này khiến các công ty đa quốc gia như Apple, Samsung, Nike… phải đa dạng hóa nguồn cung và địa điểm sản xuất – chiến lược được biết đến là “China+1”.

Trong quá trình đó, các nước ASEAN, với tổng dân số gần 700 triệu người và GDP hơn 3,9 nghìn tỷ USD (năm 2023), được nhìn nhận là đối tác thay thế chiến lược. Tuy nhiên, ASEAN cũng đối mặt nhiều thách thức: thiếu đồng bộ về luật lệ, năng lực hạ tầng logistics chưa đồng đều, và sự cạnh tranh nội khối để hút FDI có thể làm loãng hiệu quả hợp tác.

Từ “công xưởng thay thế” đến trung tâm chuỗi cung ứng toàn cầu

Theo báo cáo của UNCTAD (2024), ASEAN đã thu hút hơn 230 tỷ USD FDI, chiếm hơn 17% toàn cầu – cao nhất từ trước đến nay. Đặc biệt, Việt Nam, Indonesia, Thái Lan và Malaysia nổi lên như các điểm đến hàng đầu cho nhà đầu tư công nghệ và sản xuất.

Bên cạnh đó, các hiệp định thương mại tự do như RCEP (Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực) và CPTPP đang mở ra cơ hội xuất khẩu lớn, giúp ASEAN không chỉ sản xuất cho nội khối mà còn dễ dàng tiếp cận các thị trường lớn.

Tuy vậy, để tận dụng tối đa cơ hội, ASEAN phải chuyển đổi từ vai trò “công xưởng giá rẻ” sang “chuỗi cung ứng giá trị cao”, tập trung vào công nghệ, môi trường và bền vững. Đây chính là định hướng của chiến lược “Made in ASEAN”.

“Made in ASEAN”: Tái thiết trên nền móng liên kết

1. Tái cấu trúc chuỗi giá trị khu vực (RVC)

Thay vì cạnh tranh, các nước ASEAN cần chia sẻ vai trò dựa trên lợi thế so sánh:

Việt Nam: trung tâm điện tử và phần mềm
Thái Lan: chế tạo ô tô, thực phẩm
Malaysia: bán dẫn, linh kiện điện tử
Indonesia: nguyên liệu thô, pin và năng lượng
Philippines: BPO và dịch vụ kỹ thuật
Việc hình thành các cụm công nghiệp xuyên biên giới, như “ASEAN Smart Industrial Hubs”, sẽ giúp tối ưu chuỗi cung ứng.

2. Hài hòa tiêu chuẩn và nhãn hiệu

Việc chuẩn hóa tiêu chuẩn kỹ thuật, áp dụng giấy chứng nhận xuất xứ điện tử (e-C/O) và gắn nhãn “Made in ASEAN” theo giá trị nội khối (≥ 40%) là điều kiện cần để nâng cao uy tín thương hiệu.

3. Đầu tư vào hạ tầng và logistics

Theo McKinsey (2023), ASEAN cần hơn 60 tỷ USD để nâng cấp hệ thống logistics nếu muốn cạnh tranh với Trung Quốc và Ấn Độ. Các cảng biển như Cái Mép (VN), Laem Chabang (Thái Lan), Tanjung Pelepas (Malaysia) cần được kết nối bằng mạng đường sắt và đường cao tốc xuyên quốc gia.

4. Số hóa chuỗi cung ứng

Ứng dụng công nghệ như blockchain, AI, IoT giúp tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, giảm thiểu gian lận và tăng minh bạch. Một nền tảng số chung ASEAN SCM Platform đang được đề xuất cho SMEs tham gia.

Trong bối cảnh thế giới bị định hình lại bởi xung đột thương mại giữa hai siêu cường Mỹ – Trung, khu vực Đông Nam Á nổi lên như một “cứu cánh” mới cho chuỗi cung ứng toàn cầu
Từng bước vững chắc đến năm 2030

Giai đoạn 2025–2026:
Thành lập Ủy ban điều phối Chuỗi cung ứng ASEAN.
Thống nhất bộ tiêu chuẩn kỹ thuật và nhãn hiệu khu vực.
Kêu gọi FDI có điều kiện chuyển giao công nghệ.
Giai đoạn 2027–2030:
Vận hành các cụm sản xuất RVC liên quốc gia.
Đẩy mạnh số hóa và tích hợp ESG (môi trường, xã hội, quản trị).
Tăng tỷ lệ nội địa hóa trong xuất khẩu ≥ 50%.
“ASEAN cần tăng cường hội nhập kinh tế và nâng cao khả năng thích ứng để đối phó với những thách thức đa chiều. Việc duy trì cách làm cũ sẽ không còn phù hợp với một khu vực kinh tế năng động như hiện nay.”
— Trích Chiến lược phát triển ASEAN đến năm 2025

ASEAN – lựa chọn không thể thay thế trong chuỗi cung ứng tương lai

Chiến lược “Made in ASEAN” là bước ngoặt định hình vai trò mới cho khu vực trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang bị tái định vị. Tuy nhiên, thành công không đến từ lợi thế tự nhiên mà từ chiến lược liên kết – số hóa – nội lực hóa.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa bị chính trị hóa, khả năng cân bằng giữa các cực quyền lực sẽ là yếu tố sống còn.

Đây không chỉ là câu chuyện về kinh tế, mà là một phép thử cho năng lực chính trị, chiến lược và sự trưởng thành của ASEAN như một cộng đồng kinh tế độc lập, tự chủ và bền vững.