Kinh doanh lúa giống nằm ngoài chuỗi cung ứng?



  • Nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng lúa gạo toàn diện và mạng lưới kinh doanh từ hạt giống đến kệ bán hàng trong nước hay đến thị trường thế giới, ngoài việc nâng cao hiệu quả, tiết giảm chi phí sản xuất, chi phí chuỗi xay xát – chế biến – vận chuyển – tín dụng – xuất khẩu, khâu cần thiết nhất mà lâu nay bị buông lỏng đó là hạt giống.

    Lúa giống giả hại nông dân

    Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) với diện tích đất lúa hơn 1,7 triệu hecta, sản xuất mỗi năm từ 1 - 3 vụ, bình quân toàn vùng sẽ có khoảng 4 triệu ha trồng lúa. Nếu tính trung bình mỗi ha cần 100kg lúa giống, thì hàng năm ĐBSCL cần đến 400.000 tấn lúa giống. Theo thống kê, lượng lúa giống do các doanh nghiệp, đơn vị làm ra chỉ đáp ứng được khoảng 50% nhu cầu, còn lại nông dân tự để giống, trao đổi, mua bán trôi nổi rất khó kiểm soát. Kiên Giang là tỉnh có diện tích sản xuất lúa lớn nhất ở ĐBSCL với trên 300.000ha/ vụ, sản lượng lúa hàng hóa làm ra hàng năm từ 4,2 - 4,5 triệu tấn. Do tập quán sạ dày, với lượng lúa giống từ 150 - 200kg/ha, nên nhu cầu giống lên đến hàng chục ngàn tấn mỗi vụ. Tại TP. Cần Thơ, trên địa bàn hiện có 60 cơ sở được cấp mã số kinh doanh lúa giống, mỗi năm cung cấp cho thị trường gần 31.000 tấn lúa giống. Xét về nhu cầu của thị trường, con số này còn khá ít ỏi… Tương tự, các tỉnh khác nằm trong vùng lúa trọng điểm là tứ giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mười cũng thiếu giống lúa chất lượng cao.

    Số liệu Bộ NN&PTNT cho biết, hiện nay ở ĐBSCL chỉ có 10%-20% sản lượng lúa giống được kiểm định chất lượng trước khi bán ra thị trường. Trong khi đó, số cơ sở sản xuất kinh doanh (SXKD) lúa giống quá nhiều, lúa giống kém chất lượng gây thiệt hại rất lớn cho người nông dân. Cụ thể là tỉnh An Giang có khoảng 10 cơ sở SXKD lúa giống có uy tín, còn lại là hàng trăm cơ sở hoặc tổ hợp tác SX lúa giống làm ăn theo kiểu “ăn xổi ở thì”, làm cho thị trường lúa giống bát nháo mỗi khi sắp vào vụ gieo sạ. Hiện nay ĐBSCL chỉ có 3 tỉnh có phòng kiểm nghiệm, kiểm định lúa giống là An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp. Trong kiểm định, do không có phương tiện cũng như nhân lực, nên các đơn vị SXKD giống phải tự thuê mướn những tổ chức được Cục Trồng trọt chỉ định. Chính vì còn ít trung tâm kiểm nghiệm, nên việc quản lý chưa chặt chẽ.

    Do vậy, thời gian qua, nhiều hộ nông dân vùng ĐBSCL chới với khi phát hiện nhiều cơ sở bán lúa giống dỏm. Các cơ sở này đã lừa nông dân bằng cách lấy lúa ngang rồi cho vào bao bì in giả nhãn mác Trung tâm Giống nông nghiệp Cần Thơ. Trước tình hình đó, Bộ NNPTNT phối hợp với Bộ Công an và nhiều tỉnh đã lập đoàn thanh kiểm tra đột xuất.
    Thực tế kiểm tra cho thấy trên vỏ bao lúa xuất hiện những chữ viết tay: hạn sử dụng, mã số lô mà thông thường các công ty giống phải in số. Trong khi cả một kho hàng (khoảng 40 tấn lúa giống), trên vỏ bao đều xuất hiện những ký hiệu như vậy. Theo các cơ sở vi phạm, họ đã mua và tự trồng lúa giống rồi sau đó đem sấy và đóng bao để bán cho bà con nông dân, hạt giống lúa không rõ nguồn gốc, hóa đơn chứng từ không đầy đủ,… Điều đáng nói là những cơ sở này đã hoạt động ở đây nhiều năm, thậm chí còn có cả máy để đóng bao, rồi vận chuyển đi tiêu thụ rất chuyên nghiệp.

    Hầu hết các đơn vị, cơ sở trên đều vi phạm trong kinh doanh giống và sản phẩm giống cây trồng theo Thông tư 46/2015/TT-BNNPTNT, ban hành ngày 15.12.2015 của Bộ NN&PTNT quy định về chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy giống cây trồng… sản xuất và đóng bao lúa giống chưa đáp ứng các tiêu chí về sản xuất kinh doanh cây giống theo Thông tư 46/2015/TTBNN&PTNT.

    Giải pháp đề ra

    Hiện nay, ĐBSCL đan xen chuyện thiếu và thừa lúa giống. Điều lạ là một số giống lúa siêu nguyên chủng do Viện Lúa ĐBSCL sản xuất ra bị ế, không tiêu thụ được. Để tìm ra biện pháp khắc phục tình trạng trên, theo TS. Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, các tỉnh cần chỉ đạo ngành nông nghiệp, nhất là trung tâm giống của các địa phương phối hợp chặt chẽ với viện để nhân giống cung cấp ra thị trường. Có như vậy tình trạng lúa giống chất lượng thấp trên thị trường mới giảm, bà con nông dân yên tâm sản xuất cũng như bảo đảm chất lượng gạo cung cấp ra thị trường trong nước và xuất khẩu. Theo TS. Thạch, trong nghiên cứu, lai tạo và công bố giống lúa mới, các viện, trường học nông nghiệp đều thực hiện theo pháp lệnh về giống cây trồng. Để có một giống lúa mới, các viện, trường học nông nghiệp thường phải mất khoảng 3 năm cho các khâu tuyển chọn và lai tạo, trồng khảo nghiệm quốc gia và phải đạt quy mô diện tích sản xuất nhất định để được bộ công nhận. Trong khi các đơn vị sản xuất lúa giống cấp siêu nguyên chủng tuân thủ các công đoạn trên, một số địa phương lại nóng vội đưa các giống lúa chưa được công nhận ra sản xuất đại trà, nên không “thèm” đặt mua lúa giống tại các viện, trường.

    Vụ Đông Xuân 2017 – 2018 là vụ đầu tiên Viện Lúa ĐBSCL hợp tác với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Cần Thơ sản xuất giống chất lượng cao theo đề án mà hai bên đã ký kết năm 2017. Việc liên kết này nhằm đáp ứng nhu cầu về lúa giống cho ĐBSCL và từng bước đưa Cần Thơ trở thành trung tâm cung ứng lúa giống của khu vực.
    Cần Thơ có nhiều điều kiện thuận lợi trong sản xuất lúa giống chất lượng cao, nhất là điều kiện về đất đai, thổ nhưỡng. Bởi, thành phố Cần Thơ ít chịu tác động của biến đổi khí hậu, không bị ảnh hưởng của hiện tượng xâm nhập mặn. Theo đó, hệ thống thủy lợi phục vụ phát triển nông nghiệp đã được đầu tư khép kín, vững chắc. Mặt khác, trong quá trình phát triển, diện tích trồng lúa của Cần Thơ sẽ ngày càng giảm. Vì vậy, lãnh đạo thành phố xác định đưa Cần Thơ trở thành vùng nguyên liệu sản xuất lúa giống chất lượng cao, cung ứng cho toàn vùng chứ không sản xuất lúa hàng hóa như các địa phương khác là hướng đi đúng. Khi triển khai đề án, ngoài sản xuất tại Viện Lúa, Sở NN&PTNT Cần Thơ còn liên kết với các hộ nông dân trên địa bàn. Đến thời điểm hiện tại, 200 ha lúa giống được gieo trồng từ nguồn giống nguyên chủng, siêu nguyên chủng chất lượng cao, bảo đảm tiêu chuẩn xuất khẩu, như OM4900, OM6976, OM7347, OM5451... đã được thu hoạch với năng suất cao, có nơi lên đến hơn 10 tấn/ha.

    Điều làm nông dân vui vẻ và tin tưởng là toàn bộ số lúa giống làm ra được Viện Lúa bao tiêu lại với giá cao hơn 500 đồng/kg so với giá lúa thương phẩm ở thời điểm thu hoạch. Theo TS. Trần Ngọc Thạch, với 150 ha hợp tác, liên kết sản xuất cùng nông dân, đợt thu hoạch này dự kiến sẽ có khoảng 750 tấn lúa giống chất lượng cao. Lượng giống này sẽ được cung ứng cho vùng sản xuất lúa sạch của thành phố Cần Thơ. Trong quá trình hợp tác, lực lượng kỹ thuật, người nông dân (tham gia liên kết sản xuất), cơ sở SX giống lúa còn được tập huấn chu đáo về kỹ thuật SX, chế biến, bảo quản giống.

    Điều đáng quan tâm là để có nguồn giống sản xuất, không ít hộ nông dân vẫn quen với tập quán cũ, sử dụng cả lúa hàng hóa để gieo trồng hoặc trao đổi với nhau để có lúa giống phục vụ SX. Thực tế còn cho thấy, khi mua lúa giống trôi nổi trên thị trường, nhiều người trồng lúa đã gặp phải tình trạng lúa kém chất lượng. Bên cạnh đó, nhiều giống lúa được SX phổ biến ở ĐBSCL hiện nay còn có biểu hiện thoái hóa, chất lượng không giữ được như ban đầu. Đối với người trồng lúa, việc mua phải lúa giống kém chất lượng càng khốn khổ hơn. Lúa giống kém chất lượng nhìn bề ngoài rất khó nhận biết, chỉ khi gieo sạ, thấy lúa nảy mầm lác đác mới nhận ra. Bà con nông dân nơi đây nhiều người là nạn nhân của gian thương bán lúa giống, có đợt gieo sạ, tỷ lệ hạt lúa nảy mầm chưa tới 60%.

    Vùng ĐBSCL chiếm trên 50% sản lượng lúa và 95% lượng gạo xuất khẩu. Với thế mạnh đó, việc nâng cao hiệu quả sản xuất và xuất khẩu lúa gạo để nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm gạo nước ta trên thị trường thế giới là yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, việc thiếu cơ sở sản xuất kinh doanh lúa giống đạt chất lượng cùng với sự quản lý lỏng lẻo của cơ quan chức năng, đã tạo đà cho cơ sở SX lúa giống “dỏm” mọc lên như nấm. Điều này đã gây thiệt hại nặng nề cho nông dân.


Log in to reply
 

Looks like your connection to DDVT was lost, please wait while we try to reconnect.